System strefowy.

System strefowy został opisany w tak wielu miejscach, że aż wstyd mi o tym pisać. Szczegółowy opis systemu strefowego nietrudno znaleźć w Internecie (np. http://www.cdrom.pl/index.php?title=...ystem_strefowy) więc tu napiszę najkrócej jak można.

Strefy zostały wymyślone na potrzeby fotografii czarno białej ale z powodzeniem można je stosować w kolorowej fotografii cyfrowej.

Strefy dzieli od siebie dokładnie 1EV (jeden f-stop) odbijanego światła. Środkowa strefa („5”) to 18% odbitego światła. To neutralna szarość.



Na powyższym obrazku strefy są zgodne z normą ANSI – V strefa to 12% R=G=B = 102 (!)

Mamy dziewięć stref. Strefa Zero to czerń całkowita (RGB 0,0,0) a Dziewiąta” to całkowita biel (255,255,255) – w obydwu brak jakichkolwiek szczegółów – obydwie strefy możemy sobie spokojnie darować.

Strefa „1” to też całkowita czerń, bez możliwości rozróżnienia detali na zdjęciu a od „0” da się odróżnić jedynie wtedy gdy obydwie leżą obok siebie.

Strefa „2” to czerń z ledwo rozróżnialnymi detalami. Strefa „8” to „odpowiednik” „2” w światłach.

Nas interesują praktycznie tylko strefy 3 – 4 – 5 - 6 – 7. Strefa 5 to neutralna szarość (owe 18% odbicia światła)

„3” BARDZO WAŻNA – pierwsza „szara” a nie „czarna” jak „2” z detalami łatwymi do rozróżnienia

„4” Najlepszym opisem tej strefy to „tak na czarno białych zdjęciach wychodzą ciemnoskórzy” 

„5” PODSTAWOWA 18% odbitego światła – szara karta Kodaka, ciemno niebieskie niebo, soczyście zielona trawa, zielone liście drzewa.

„6” Skóra człowieka rasy białej

„7” BARDZO WAŻNA. Betonowe elementy w słońcu, jasne ubranie, bardzo jasna skóra ludzka, śnieg w niezbyt głębokim cieniu.

„8” Papier, śnieg w słońcu, białe ściany, biała suknia „panny młodej” – zaczyna zanikać tekstura, trudno odróżnić szczegóły. Od pełnej bieli odróżnimy ją tylko gdy pokażemy je obie obok siebie.

„9” całkowita biel – brak szczegółów.


Wyszczególniłem trzy strefy jako ważne. #3 to ważne szczegóły w cieniach a #7 to ważne szczegóły w światłach. Rozpiętość tonalna pomiędzy #3 i #7 to pięć EV (!) a do #8 aż sześć EV czyli tyle ile daje nam, w praktyce, matryca czy klisza.


Jak to wykorzystać?

Musimy nauczyć się patrzeć na kadr i „widzieć” czarno-biały obraz, odcienie szarości. Na początek wystarczy nauczyć się znajdować strefę #3, #5 i #7. Strefa #6 jest łatwa przy portrecie – to mniej więcej skóra twarzy.

Mierzymy światło spotem lub centralnym punktem na obszar znajdujący się w danej strefie i wypracowujemy poprawkę. Wszystko co leży „w górę” od strefy #5 „prześwietlamy” a co niżej „niedoświetlamy”. Napisałem w cudzysłowie bo to tylko skrót myślowy. Coś co leży w strefie 6 odbija więcej światła, oszukuje światłomierz i musimy to pozornie prześwietlić o jeden EV czyli o różnicę w stosunku do strefy #5. Tak więc jeśli aparat wyliczył nam np. czas 1/500 i f/5.6 a mierzyliśmy strefę 6 to… poprawne będzie naświetlenie 1/250 i f/5.6 albo 1/500 i f/4.0 czyli wartości oddalone od siebie o 1 EV slangowo nazywane „jeden f-stop”.

Jeśli mierzymy światło na czarny węgiel albo mokry, ciemny asfalt (strefa #3) to musimy „niedoświetlić” czyli zamiast np. 1/500 i f/5.6 używamy 1/2000 i f/5.6.

Zwróćmy uwagę, że to MY decydujemy w której strefie ma się znaleźć dana wartość tonalna. Świadomie chcemy żeby węgiel wyszedł czarny ale ze szczegółami i umieszczamy go w 3 strefie. Świadomie chcemy żeby suknia panny młodej miała delikatną fakturę i umieszczamy ją w strefie 7 lub 8. No i odpowiednio do tego ustalamy naświetlanie klatki.

Dla porządku podam tu te pełne f-stopy. Przysłony „pełne” to:

1.0 1.4 2.0 2.8 4.0 5.6 8.0 11.0 16.0 22.0

A „pełne” czasy to:

1/15 1/30 1/60 1/125 1/250 1/500 1/1000 1/2000 itd.


PUŁAPKA

Wszystko powyższe odnosi się do stref Adamsa. Niestety w owym czasie światłomierze nie znały norm ANSI. Teraz musimy zastosować owe ½ EV i przesunąć wszystko do neutralnych 12% odbicia światła. Stąd strefę #7 powinniśmy prześwietlać o 2.5 EV.